Yr hawl i dynnu llun

Derbyniais i fy nghopi o Sylw yr wythnos hon, ac mae’n ddiddorol i weld bod yna erthygl gan Marian Delyth ar ffotograffiaeth, a’r ffordd y mae’r Heddlu yn defnyddio deddfau amherthnasol i geisio rhwystro a hyd yn oed atal ffotograffwyr rhag tynnu lluniau ohonyn nhw. Wrth gwrs mae’n hollol ddealladwy nad yw pawb yn hoffi cael eu llun wedi tynnu, ac yn sicr nad yw pawb yn croesawu gweld eu llun yn y papur neu ar y we. Ond mae storïau o Heddweision yn ceisio atal ffotograffwyr rhag tynnu lluniau o brotestiadau a’r ffordd y mae’r heddlu yn gweithredu yn ystod y digwyddiadau hyn yn frawychus. Un o brif arfau'r Heddlu wrth rwystro ffotograffwyr yw’r Ddeddf Terfysgaeth (2000). Gyda deddf Gwrth Terfysgaeth 2008 a hon mae gan heddwas yr hawl i fynd a chamera neu ffôn symudol os ei fod e’n tybio bod y lluniau sydd ar y ddyfais yn mynd i fynd at ddefnydd Terfysgwyr, neu helpu gweithred o derfysgaeth.

Ond yr hyn sy’n digwydd yn gynyddol erbyn hyn yw bod y ddeddf yma yn cael ei defnyddio fel esgus i atal ffotograffwyr rhag tynnu llun heddweision wrth iddynt fod wrth eu busnes plismona pob dydd. Enghraifft o hyn yw stori'r ddynes yma a chafodd ei hatal yn ffisegol gan yr heddlu oherwydd ei bod hi wedi ffilmio triniaeth cafodd ei sboner hi gan yr Heddlu. Ffilmio'r Heddlu wrth iddynt fynd o gwmpas eu gwaith pob dydd oedd hi, nid oedd cynnwys y ffilm yn mynd i fod o ddefnydd i unrhyw fudiad terfysgol. Er hyn dyna oedd y rheswm dros ei hatal, a’r ymgais i gipio’i ffôn oddi wrthi.

Fel person sy’n cymryd diddordeb mewn ffotograffiaeth, ac wedi tynnu lluniau o brotestiadau a hefyd lluniau o weithredoedd yr heddlu yn y protestiadau hynny, mae’r newyddion hyn yn fy mhoeni. Mae’n amlwg bod yr heddlu yn barod i gam ddefnyddio eu pwerau i atal y cofnodi o ddigwyddiadau gwleidyddol eu naws. Mewn ffordd fe ellir gweld hwn fel sensoriaeth uniongyrchol gan yr heddlu trwy greu awyrgylch o ofn.

Dyma beth y mae’r ddeddf yn ei ddweud:

58. Collection of information

(1) A person commits an offence if—

(a) he collects or makes a record of information of a kind likely to be useful to a person committing or preparing an act of terrorism, or

(b) he possesses a document or record containing information of that kind.

(2) In this section “record”

includes a photographic or electronic record.

Deddf Terfysgaeth 2000